Beste collega’s in Hilversum, dóe iets.

Photo by Alex Motoc on Unsplash

Ik merk dat ik me dood erger aan de (welwillende) reacties op de racistische content van Ongehoord Nederland (ON) en ik voel de behoefte dat uit te leggen.

Allereerst de reactie van de NPO waarin voorzitter van de raad van bestuur Frederieke Leeflang laat weten dat de “grens van de redactionele vrijheid is bereikt”. Ze verwijst naar een Mediawet-artikel waarin uitgelegd staat dat een omroep als ON ‘passende maatregelen’ dient te nemen om te voorkomen dat programma’s aanzetten tot geweld of haat. We verwachten met zijn allen niet dat ze dat gaan doen, toch?
Ik begrijp dat we de regels van de wet volgen, ik zou niet anders willen. Maar de wortel van het probleem wordt op deze manier niet aangepakt, namelijk de toegang tot het systeem van omroepen. Ik wil weten hoe er momenteel achter de schermen gewerkt wordt om ervoor te zorgen dat een racistische, holocaust-ontkennende, complottheorie verspreidende club als ON niet nog een keer de kans krijgt om van belastinggeld content te maken.

Dan de reactie van de omroepen. Een gezamenlijk statement tegen racisme. Gaap. Ik ga de woorden hier niet reproduceren. Wat ik mis in een dergelijk statement is de zelfreflectie op hoe het zo ver heeft kunnen komen. Iets in de trant van “blijkbaar hebben we als gezamenlijke omroepen steken laten vallen in de afgelopen jaren waardoor er ruimte is ontstaan voor steun aan een omroep als ON. We trekken ons dat aan en gaan hulp inschakelen (van buiten!) om de wortel van dit probleem te onderzoeken.” Zeker als je besluit om dit samen met omroepen WNL en Powned te doen, partijen die actief hebben bijgedragen aan het klimaat waar we nu mee te maken hebben.

Dan het afzonderlijke statement van de VPRO. Het feit dat er nog een apart statement nodig is, vind ik al niet zo ok. Alsof de VPRO de handen nog schoner wil wassen dan de andere partijen. De hoofdredactie centreert hiermee vooral zichzelf, ook in de tekst. Onze afschuw, wij kunnen niet langer toekijken, wij koesteren meerstemmigheid, onze ethische grens is al veel eerder bereikt. Maar ondertussen is het wel “de samenleving” die zich achter de oren moet krabben. Misschien begrijp ik het verkeerd, maar het komt raar over. Ik zou beginnen bij de eigen oren, in lijn met wat ik hierboven schrijf.

En dan het toppunt van mijn ergernis, het ‘onderzoek’ van Poynter waaruit blijkt dat er “geen bewijs is voor racisme bij de ‘racistische’ incidenten die Ongehoord Nieuws liet zien”. Really? Dit is zo Nederlands, sorry ik kan het niet anders zeggen. Het be-wijs op pa-pier is er niet en dus is onze reactie terecht. Zoiets. In Nederland bestaat iets pas als het bewezen is. Begrijp me niet verkeerd, laten we vooral de journalistieke regels zelf niet loslaten op een moment dat een racistische club als ON daar wel voor kiest. Maar dit onderzoek doet er niet toe. Het slaat de plank mis. Het is niet nodig om het punt te maken. Bovendien, wat als hieruit was gebleken dat een van de filmpjes wél over geweld op basis van huidskleur ging? (Ik noem het niet racisme, want op basis van wat ik geleerd heb, is het woord hier niet van toepassing) Dat gebeurt namelijk. Vraag jezelf dat even af.

We zitten met zijn allen op een enorme glijdende schaal die we zelf hebben gecreëerd. En er zijn maar weinig mensen in mijn timeline op Twitter die me echt scherp houden op dit onderwerp en die zijn niet wit. En dat is misschien een mooie brug naar de oplossing, want ik laat mensen niet graag achter met een depressie. Ik ben zelf ook niet woke geboren. En nog steeds vlieg ik soms uit de bocht. Maar ik werk er wel aan – dagelijks, want dat is nodig – en dat zie ik echt te weinig bij witte collega’s in de journalistiek. Begin eens met zelfreflectie voordat je een reactie op racisme schrijft: wat had je zélf anders kunnen doen en in hoeverre ben je debet aan het creëren van een situatie? Niks doen maakt je ook debet. Ga vervolgens eens achterover leunen voordat je in de pen klimt en luister naar en leer van mensen van kleur. Ik weet als geen ander hoe diep het spoor van superioriteit in onze hersenen is gegrift, maar echt, de wijsheid komt van luisteren en niet van jezelf in het middelpunt van de belangstelling zetten. De zogenaamde grappen over ON door journalisten op Twitter vallen hier ook onder. En de ‘emotionele’ uitingen ook. Zelfreflectie en luisteren, dan ben je al een heel eind. Maar het ondernemen van actie (in plaats van reactie) is een volgende belangrijke stap. Woorden zeggen niets meer in deze discussie. Als je een statement wilt maken, doe je dat met een actie. Dat kan zijn het maken van een programma over dekolonisatie (themaweek, iemand?), of over hoe witte mensen geleerd hebben over racisme en hoe ongemakkelijk dat voor ze is, ik noem maar iets. Je kunt ook je zendtijd een week lang aan Omroep ZWART geven. Of plan een heiweek in, los je onderlinge verdeeldheid op, laat je adviseren door experts op dit thema en zend ondertussen geen programma’s uit. Doe iets.